Калі асядзе пыл, стр. 3

За прылаўкам захапляльна балтала па тэлефоне прадаўшчыца — жанчына нявызначанага узросту ды выбітнай фігуры (у добрым сэнсе гэтага слова). Выконваць свае прафесійныя абавязкі яна відавочна не спяшалася, не звяртаючы на увашэдшых, роўным лікам ніякай увагі.

— Пані, — паклікаў яе пасля пяціхвіліннага чакання Янек.

Прадаўшчыца нарэшце азірнулася, акінула мужчыну такім позіркам, нібы да найвысакароднейшай пярсоны звярнуліся апошнія халопы. Зрэшты, разгледзеўшы пакупнікоў лепей ды ацаніўшы як фінансавыя магчымасці, так і знешнія дадзеныя абодвух мужчын, яна змяніла гнеў на міласць.

Пакуль Янек ды Анжэй спрабавалі даведацца што-небудзь аб начлезе, Ядзя ды Бажэна вывучалі асартымент, прыкідваючы, чым яны будуць сёння вячэраць.

Разважанні дзяўчат былі перапынены варкаваннем, што даносілася з боку прылаўка:

— Ну, ці можаце зняць у мяне, — казала прадаўшчыца.

Бажэна паглядзела на працоўніцу гандлю, і у яе галаве з'явіліся некаторыя сумневы: што, уласна, тая прапануе зняць?

Пераглянуўшыся, сёстры накіраваліся да мужэй.

Не, не тое каб Бажэна паталагічна раўнавала Анжэя, вядома, яна яму давярала, но пачуццё уласніка не дазваляла прайсці міма такога абуральнага факту.

Тым часам Ядзя, якая відавочна падзяляла меркаванне сястры, звярнулася да мужа:

— Янек, вы хутка?

На твары прадаўшчыцы зноў змяніўся выраз: зараз Ядзя ды Бажэна адчулі сябе не проста халопкамі, а халопкамі, жабрачкамі ды пракажонымі у адной асобе.

Жанчына ж, страціўшы усякую цікавасць да пакупнікоў, зноў занялася тэлефонам.

— Ну і што ж вы даведаліся? — спытала Ядзя, як толькі яны выйшлі з дзвярэй крамы.

— Наступнае: на ускраіне вёскі жыве нейкі дзед, пан Чэслаў. Ён кожнае лета здае пакоі гараджанам, якія прыязджаюць сюды адпачыць. Зараз пастаяльцаў у дзеда няма, так што варта паспрабаваць, можа пашчасціць.

Шчасце мела выгляд старажытнага, акуратнага старога, на галаве якога, нягледзячы на трыццаціградусную спякоту, красавалаўся футравы капялюш.

Не паспеў Анжэй пастукаць у дзверы даволі вялікага дома, як, нібы чорцік з тытунёўкі, у іх за спінамі узнік стары. Зрушыўшы свой галаўны убор на патыліцу, ён пацікавіўся:

— Панове, пакоі зняць жадаеце?

Анжэй сцвярджальна кіўнуў.

— Нам, увогуле, толькі на адзін дзень.

— На дзень дык на дзень, — ахвотна пагадзіўся стары. — Праходзьце, зараз вам усё пакажу.

Пакоі мелі даволі прыстойны выгляд: чыстыя, светлыя, з добрай, хоць і старэнькай мэбляй.

Размеркаваўшы паміж сабой памяшканні ды заплаціўшы дзеду грошы, маладыя людзі разышліся.

Не паспеў Анжэй зачыніць за сабой дзверы, как на ганку узнік Янек.

— Послушай, Анжэй, неблага было б да крамы схадзіць.

— Забыўся адрасок у прадаўшчыцы узяць? — ехідна спытала Бажэна. — Так ты Ядзю адправіў бы, яна б і даведалася.

— З розуму зыйшла?! — пакрыўдзіўся Янек. — Я паесці купіць што-небудзь хачу. І між іншым, прадаўшчыцу больш Анжэй зацікавіў, ён ёй па узросце больш падыходзіць.

— Ёй па узросце пан Чэслаў больш падыходзіць, — пасміхнулася Бажэна.

Анжэй, ведаючы па досвету, што спрэчка паміж братам ды жонкай можа зацягнуцца надоўга, вырашыў умяшацца:

— Янек, ты ісці кудысьці збіраўся. Вось і ідзі.

— А ты?

Мужчына, узгадаўшы працэс транспарціроўкі машыны да вёскі, адмовіўся наадрэз:

— Я цябе лепш тут пачакаю.

— Як хочаш, — кіўнуў галавой брат ды знік за дзвярыма.

— Ведаеш, неблага было б памыцца, — звярнуўся Анжэй да жонкі.

Тая сядзела на краі ложка ды уважліва нешта шукала у валізе.

— Што ты шукаеш?

Дзяўчына падняла галаву ды паглядзела на мужа.

— Ты нешта спытаў?

— Спытаў, што ты шукаеш.

— Пластыр.

Анжэй хацеў нешта сказаць, але толькі паківаў галавой.

Прыхільнасць Бажэны да высокіх абцасаў была вядомая усім. Куды б тая ні накіроўвалася, якое бы ні было надвор'е на вуліцы, вышыня абцаса заставалася нязменнай — максімальнай.

Нарэшце дзяўчына выцягнула на свет упакоўку пластыру ды паспрабавала зняць басаножкі, але тыя упарта не хацелі злазіць. Бажэна стомлена застагнала.

— Вельмі балюча? — трывожна спытаў Анжэй.

Дзяўчына кіўнула у адказ.

Мужчына узяў з рук жонкі упакоўку пластыру, прысеў на кукішкі ды асцярожна зняў з яе ног абутак. Потым вельмі беражліва заклееў невялічкія ранкі на маленькіх ступнях, якія змясціліся на яго далонях.

— Дзякуй, любы мой, — падзякавала Бажэна мужу. — Дай мне, калі ласка, валізу, у ёй ёсць яшчэ пара абутку.

Анжэй паставіў на ложак даволі аб'ёмны кофар, падазраючы, што зараз на свет божы з'явіцца яшчэ адна пара «гішпанскіх ботаў» у выглядзе вузенькіх басаножак з высокім вострым абцасам. Аднак Бажэна дастала зусім не мадэльныя чаравічкі, а пару маленькіх чорных лакавых балетак без прыкмет наяўнасці абцаса. Дзяўчына пераможна паглядзела на мужа, выдатна ведаючы, што ён чакаў убачыць.

Анжэй пасміхнуўся.

— Пайду усё ж такі даведаюся, дзе можна памыцца, — сказаў ён.

Нацягнуўшы балеткі ды прыхапіўшы ручнік, Бажэна накіравалася следам за мужам.

У глыбіні сада стаяў старэнькі калодзеж, укрыты галінамі велізарнай разгалістай яблыні.

Анжэй дастаў вядро вады, уладкаваў яго на невысокай драўлянай лаўцы. Сцягнуўшы цішоту, спытаў у жонкі:

— Дапаможаш?

Кіўнуўшы, Бажэна зняла коўшык, які вісеў побач, на галіне яблыні. Зачэрпнула вады, але зноў выліла яе у вядро.

— Анжэй, яна ж студзёная!

— У такую спякоту — менавіта тое, што трэба.

З вялікім сумневам дзяўчына стала паліваць вадой спачатку рукі, потым плечы ды спіну мужа. Затым, накінуўшы на плечы Анжэя ручнік, спрабуючы, сагрэць змерзлае ад студзёнай вады цела.

Анжэй абняў жонку, прыціснуў да мокрых яшчэ грудзей.

— Я кахаю цябе, — прашаптаў ён, уткнуўшыся тварам у яе валасы.

Дзяўчына пацалавала мужа, адхілілася.

— Хадзем, — пацягнула яна Анжэя за руку. — Хутка павернуцца Ядзя ды Янек.

Ядзя з мужам паднімаліся на ганак, калі з-за рога хаты з'явіліся Анжэй з жонкай.

Уладкаваўшы на кухонным стале пакеты, дзяўчаты прыняліся разбіраць пакупкі.

Пан Чэслаў уважліва назіраў за іх дзеяннямі. Бутэлька дарагога алкаголю, якая з'явілася з пакунка, відавочна узрадавала старога, бо у далейшым прыгатаванні вячэры ён прыняў самы актыўны удзел.

— Вы адкуль да нас? — пацікавіўся стары, калі усе сабраліся за сталом.

— Зараз з Варшавы, да родных ездзілі, а самі мы з Любліна.

— А тут як апынуліся? — пацікавіўся ладна захмялелы стары. — У Беласток едзеце, ці што?

— Не, — адказаў Анжэй.

— А куды? — цікаўнасць дзеда яшчэ больш павялічылася ад чарговай, выпітай чаркі.

— Недалёка ад вашагай вёскі, кіламетрах у дзесяці, ёсць старая шляхетная сядзіба, вось туды мы накіраваліся.

— Гэта, Старжэцкіх сядзіба? — здагадаўся дзед. — Тады вам прыйдзецца пагасцяваць у мяне даўжэй.

— Чаму? — здзівілася Бажэна.

— Вось з'ездзіце — самі убачыце. Паслухайце, вам навошта наогул гэтая сядзіба, яна ж, лічы гадоў сорак, як занядбанай стаіць?

— Зараз гэта сядзіба належыць нам, — патлумачыла Бажэна, — вось і прыехалі паглядзець.

— Вам?! — Стары пільна паглядзеў на іх ды раптам зусім нечакана вымавіў: — Даведайся пані Марыя, моцна б расчаравалася. Ужо вельмі яна гэтую сядзібу любіла, усё марыла, як дзеці яе ды унукі там жыць будуць. А цяпер... Відаць, не такі лёс.

— Вы адкуль пра Марыю Старжэцкую ведаеце? — зацікавілася Бажэна.

— А табе навошта? — не застаўся у баргу стары.

Бажэна паднялася з-за стала ды выйшла з пакою. Праз некалькі хвілін павярнулася, трымаючы ў руках пашпарт, ды працягнула дакумент дзеду. Той прыжмурыў вочы, адчыніў яго на апошняй старонцы ды прачытаў запіс: «Бажэна Старжэцкая, год нараджэння 1995».

Вочы старога здзіўлена пашырыліся. Ён доўга глядзеў спачатку на Бажэну, потым на Ядзю.

— Дык вы, стала быць, яе...

— Праўнучкі, — перабіла Бажэна.

— Твая сястра — адзін у адзін Марыя, толькі вось рудая.